Nitrificerende bacterien vijver
Nuttige bacteriën in de vijver

Het belang van nuttige bacteriën in de vijver en het filter

Over de onzichtbare, maar essentiële werking van nitrificerende bacteriën in uw vijver

Nitrificering
In de vijver zelf, maar vooral in het biologische filter, vinden bacteriologische processen plaats die ervoor zorgen dat uw vijver helder en gezond blijft, uw planten goed groeien en uw vissen niet ziek worden.
Zonder deze onzichtbare, maar erg belangrijke processen, zou  u al snel te maken krijgen met zieke en dode vissen en of een enorme groei van algen.
Deze pagina gaat over wat er gebeurt tijdens deze biologische filtratie door bacteriën, ook wel nitrificering genoemd.

Vervuiling
Iedere vijver heeft te maken met een voortdurende organische vervuiling, of het nu een kleine vijver met alleen maar planten is, een gemengde vijver met vissen of een grote zwemvijver. Afhankelijk van de hoeveelheid organisch afval en de grootte van de vijver, zal er zonder biologische filtratie door bacteriën, vroeg of laat een moment komen dat er problemen ontstaan doordat de vijver zichzelf heeft vergiftigd.
Vooral als het gaat om een vijver met vissen, is dit kritieke punt sneller bereikt dan bij vijvers zonder vissen.
De grote boosdoener bij vervuiling van de vijver is de vorming van het uiterst giftige ammoniak.
Vissen scheiden een grote hoeveelheid ammoniak af via hun kieuwen en ontlasting, u moet daarbij denken aan 50-100 gram ammoniak per kilo vis per dag!
U kunt zich wellicht voorstellen wat er zou gebeuren als u elke dag deze hoeveelheid ammoniak zelf in uw vijver zou gooien.
Daarnaast ontstaat er ook ammoniak uit de ontbinding van niet opgegeten vissenvoer, uitwerpselen van vogels en andere vijverdieren, rottend organisch afval (bodemslib) door afgestorven plantendelen, algen, ingewaaid vuil en blad, lichaamsvuil bij zwemvijvers, enz.
Dus in elke vijver, ook zonder dat er vissen in zitten, vindt er voortdurend vorming van ammoniak plaats.
Daarom kan een vijver, na jarenlang probleemloos te zijn geweest, plotseling omslaan naar een probleemvijver.

Het probleem
In de eerste plaats is het probleem dat een vijver zonder doorstroming met vers aangevoerd water, hoe groot ook, in feite te klein is om voortdurend deze ammoniak te kunnen opslaan en te verwerken.
Met name koi liefhebbers lossen dit op door regelmatig een gedeelte van het water te verversen.
Daarbij is ammoniak zelf natuurlijk een giftige en bijtende stof die zeer schadelijk is voor plant, dier en mens.
Door de voortdurende opslag van ammoniak en zonder de nuttige bacteriën die deze ammoniak omzetten naar minder schadelijke stoffen, zou een vijver geheel vergiftigd raken.

Het bacteriologische proces en nitrificering
Het ammoniak in de vijver ontstaat door de afbraak van organische stoffen door bacteriën en schimmels.
Nitrificering is in feite een door verschillende soorten bacteriën stapsgewijs uitgevoerd biologische proces waarbij het giftige ammoniak in de vijver wordt omgezet in het minder schadelijke nitraat.
Deze bacteriën bevinden zich in het biologische filter maar ook in de vijver zelf, bijvoorbeeld in het bodemsubstraat en worden nitrificerende bacteriën genoemd. 
Stap 1
Heterotrofe (zelf niet in staat om koolstof aan te maken) bacteriën verwerken de organische vervuiling in de vijver.
Deze bacteriesoort bevindt zich meestal in het bodemslib en biologische filter en breekt langzaam de organische afvalstoffen af. Bij dit proces komt ammoniak en koolzuurgas (CO2) vrij.

Stap 2
De zogeheten Nitrosomonas bacteriëngroep zet de ammoniak om in nitriet. Dit doet zij door middel van een oxidatieproces waarbij het ammoniak wordt verbonden met zuurstof en carbonaat.
Dit gebruikt de bacterie voor haar cellengroei en scheidt daarbij nitriet, water en koolzuurgas af.

Stap 3
Hier komt de bacteriegroep genaamd Nitrobacter in actie. Het onder stap 2 geproduceerde nitriet wordt opnieuw verbonden met ammoniak, zuurstof, koolzuurgas en carbonaat. Bij gebruik van deze verbinding voor haar cellengroei, scheidt deze bacteriesoort water en nitraat af. 

Nuttige bacterien in de vijver

Nadelige neveneffecten
Voor de omzetting van elke gram ammoniak naar nitraat verbruiken de bacteriën ca. 4,5 gram zuurstof en ca. 8,5 gram carbonaat.
Hier ligt in feite de grondslag van het probleem als een vijver helemaal verzuurt en de pH-waarde volledig uit de hand is gelopen.
Door het grote gebruik van carbonaat en de productie van stikstof (CO2), alsmede het daardoor afnemende zuurstofgehalte, ontstaat er na verloop van tijd een opeenhoping van salpeterzuur dat mede oorzaak is voor problemen als algenvorming, ziekte en sterfte bij vissen, enz.
De afbraak van afvalstoffen zoals ammoniak door bacteriën kent dus ook een keerzijde.
Dit nitrificeringsproces gebruikt dermate veel carbonaat en zuurstof dat de waterhardheid en het carbonaat-buffergehalte geleidelijk afnemen en het water langzaam maar zeker zuurder wordt.
Doordat er eveneens zacht en zuur regenwater in de vijver valt, daalt dus de pH-waarde van het vijverwater van nature langzaam maar zeker.

Voor een goede bacteriewerking, ter voorkoming van vergiftiging en verzuring van de vijver is het dus van groot belang om de hardheid van het water op peil te houden (gH-waarde),  alsmede het carbonaatgehalte (kH-waarde) en te zorgen voor een goed zuurstofgehalte (bijv. door beluchting van het filter)

Wat gebeurt er met het nitraat?
De door de bacteriën geproduceerde nitraten worden als voedingsstof opgenomen door de planten in de vijver en of moerasfilter, maar helaas ook door algen.
Een teveel aan nitraten en andere voedingsstoffen zal waarschijnlijk ook zorgen voor algenoverlast.
De manier om dit te voorkomen is het versterken van de opnamecapaciteit van de planten in de vijver. Zorg dus altijd voor voldoende, sterk groeiende planten die het nitraat kunnen opnemen.
Plaats eventueel planten bij of verjong ze regelmatig zodat ze goed blijven groeien en daarmee het nitraat niet beschikbaar komt voor algengroei.
Gebruik eventueel Alg-Killer tegen draadalg of Glashelder tegen zweefalgen.
Uiteraard kunt u ook de vorming van teveel nitraat tegengaan door niet teveel vissen in uw vijver uit te zetten.

Koester uw bacteriën
Bacteriën zijn dus uiterst belangrijk bij het gezond houden van uw vijver en uw vissen.
Daarom verdient het gezond houden van deze bacteriehuishouding  evenveel aandacht als het gezond houden van uw vissen.
Nu zijn deze bacteriën tamelijk gevoelig voor hun omgevingsfactoren en alleen als u daar rekening mee houdt, zullen ze hun nuttige werk goed uitvoeren.
In tegenstelling tot andere bacteriën vermenigvuldigen zich de nitrificerende bacteriën tamelijk langzaam. Daarbij stellen ze eisen aan de zuurgraad van het water. Het lijkt tegenstrijdig omdat ze zelf een belangrijke bijdrage leveren aan het evenwichtig houden van de zuurgraad, maar ze vereisen een zuurgraad of pH-waarde van 7-8,5. Bij afwijkende waarden zullen ze zich niet of slecht vermeerderen en hun werk niet goed doen, dit evenmin als de watertemperatuur te laag is.
Ook hebben ze een zuurstofrijke omgeving nodig, het is dus noodzaak om de vijver of de filter goed te beluchten. Dit vooral als het warm is en het zuurstofgehalte in het water tamelijk laag is.
Tot slot, is natuurlijk vorst funest voor de bacteriën, evenals het gebruik van chemicaliën en sommige medicijnen. Als u deze laatste moet toepassen, is het altijd verstandig om het filter buiten werking te stellen.
Mocht de bacteriehuishouding in uw vijver of filter toch onverhoopt afgestorven zijn als gevolg van een van bovengenoemde oorzaken, dan is het noodzaak om deze snel weer op te starten en aan te vullen met onze bacteriecultuur  BioBacter.

Denitrificatie is een risico
Bij een ernstig gebrek aan zuurstof  kunnen de nitrificerende bacteriën zelf een risico gaan vormen .
Er vind dan een denitrificatie in het filter plaats of met andere woorden, het nitraat wordt dan door de bacteriën omgezet in het veel meer giftige nitriet dat terug komt in de vijver.
Dit kan voorkomen in de nachten tijdens warme perioden met veel aanwezige algen in de vijver.
Nog een goede reden om juist dan uw filter en vijver extra goed te beluchten.

Samenvatting
- Bij een nieuwe of schoongemaakte vijver en of filter is het verstandig om deze zo snel mogelijk op te starten met de bacteriecultuur BioBacter. Maak in het geval van een meerkamerfilter altijd maar 1 kamer per keer schoon.
- Hetzelfde geldt als de biologische filter of het moerasfilter bevroren is geweest
- Wees voorzichtig met chemicaliën en toediening van medicijnen. Stel eventueel het filter enkele dagen buiten werking.
- Belucht uw filter en vijver altijd goed, vooral tijdens warme perioden
- Zorg voor voldoende sterk groeiende planten die het nitraat kunnen opnemen, daarmee voorkomt u algen in de vijver
- Bij gebruik van een UV-lamp vult u bij voorkeur twee keer per jaar de bacteriecultuur aan
- Houd altijd de zuurgraad (pH), waterhardheid (gH) en carbonaatgehalte (kH) goed op orde

Lees alles over de waterkwaliteit in de vijver in ons uitgebreide dossier
Bestel hier de bacteriecultuur voor de vijver BioBacter
Ga naar onze biologische en veilige producten tegen draadalg en groen water in de vijver